✍️ શૈલેષ રાઠોડ ‘અભિધેય’
“બોર્ડ બદલાય છે, ટેક્નોલોજી બદલાય છે, શિક્ષણની પદ્ધતિ બદલાય છે; પરંતુ એક સારા શિક્ષકની અસર વિદ્યાર્થીના જીવનમાં ક્યારેય જૂની થતી નથી.”
એક સમય હતો જ્યારે વર્ગખંડમાં બ્લેક બોર્ડ, ચોક અને શિક્ષકનો અવાજ જ શિક્ષણની દુનિયા હતા. શિક્ષક બોર્ડ પર લખતા, વિદ્યાર્થીઓ ધ્યાનથી સાંભળતા અને નોટબુકમાં નોંધતા. એક નાનો ચોક પણ જાણે જ્ઞાનનું શક્તિશાળી સાધન હતો.
સમય બદલાયો. બ્લેક બોર્ડની જગ્યાએ વ્હાઇટ બોર્ડ, સ્માર્ટ બોર્ડ, મોબાઇલ, ટેબલેટ અને હવે ચેટ બોર્ડ તથા કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) સુધી શિક્ષણ પહોંચી ગયું છે.
આજે વિદ્યાર્થી વર્ગખંડ પૂરતો સીમિત નથી. તે ગમે ત્યારે પ્રશ્ન પૂછી શકે છે, માહિતી શોધી શકે છે, વિડિયો જોઈ શકે છે, ચર્ચા કરી શકે છે અને કૃત્રિમ બુદ્ધિની મદદથી પોતાના પ્રશ્નોના જવાબ પણ મેળવી શકે છે.
પરંતુ અહીં એક મોટો પ્રશ્ન છે…
શું ટેક્નોલોજી શિક્ષકનું સ્થાન લઈ શકે?
મારો જવાબ છે—ના.
ટેક્નોલોજી શિક્ષણનું શક્તિશાળી સાધન બની શકે છે, પરંતુ શિક્ષકનો વિકલ્પ બની શકે નહીં.
ચેટબોટ વિદ્યાર્થીને જવાબ આપી શકે છે, પરંતુ તેના મનમાં પ્રશ્ન ઊભો કરવાનું કામ શિક્ષક વધુ સારી રીતે કરી શકે છે. ટેક્નોલોજી માહિતી આપી શકે છે, પરંતુ માહિતીમાંથી સમજ, વિચારશક્તિ, પ્રેરણા, સંસ્કાર અને માનવતા વિકસાવવાની જવાબદારી શિક્ષકની જ છે.
શિક્ષણનું ભવિષ્ય
AI શિક્ષકનું સ્થાન નહીં લે; પરંતુ AIનો યોગ્ય ઉપયોગ કરતો શિક્ષક વધુ અસરકારક શિક્ષક બની શકે.
કારણ કે—
AI માહિતી આપી શકે છે, શિક્ષક સમજ આપી શકે છે.
AI જવાબ આપી શકે છે, શિક્ષક વિચારવાનું શીખવી શકે છે.
AI માર્ગ બતાવી શકે છે, શિક્ષક પ્રેરણા આપી શકે છે.
AI પ્રશ્ન ઉકેલી શકે છે, શિક્ષક પ્રશ્ન પૂછવાની કળા શીખવી શકે છે.
AI પાસે જ્ઞાન છે, પરંતુ શિક્ષક પાસે અનુભવ, સંવેદના અને માનવતા છે.
અંતિમ વિચાર
“માહિતી મેળવવી સરળ બની છે; સાચી માહિતી ઓળખવી મુશ્કેલ બની છે.
AI પાસે જવાબ હોઈ શકે છે, પરંતુ વિદ્યાર્થીને શું શીખવું અને કેવી રીતે શીખવું—એ સમજાવવાનું કામ હજુ પણ શિક્ષકનું જ છે.”
એટલે…
બ્લેક બોર્ડને ભૂલવાનું નથી અને ચેટ બોર્ડને અંધપણે સ્વીકારવાનું પણ નથી.
બન્ને વચ્ચેનું સુંદર સંતુલન જ આવતીકાલનું શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ બનાવી શકે છે.
“બોર્ડ બદલાયું છે, ટેક્નોલોજી બદલાઈ છે, શિક્ષણની પદ્ધતિ બદલાઈ છે; પરંતુ એક સારા શિક્ષકની અસર વિદ્યાર્થીના જીવનમાં ક્યારેય જૂની થતી નથી.”
— શૈલેષ રાઠોડ ‘અભિધેય’
